Meritokrasi nedir? Meritokrasi ne demek?

Meritokrasi nedir? Meritokrasi ne demek?

İnsanların gösterdikleri yetenekler ve liyakat temelinde başarı, güç ve etki pozisyonlarına seçildiği ve taşındığı bir sistem, organizasyon veya toplum (bkz. LİYAKAT). Peki daha detaylı bakacak olursak Meritokrasi nedir? Meritokrasi ne demek?

Meritokrasi, yasa ve karar anlamına gelen ”Meri” kökünden türetilmiş bir kelimedir. Bu yönetim biçiminde devletin başında kim olacağına halk karar vermez. Toplumun ilerlemesi ve huzur içinde yaşaması için herkes, yeteneklerine, zekasına ve liyakatına göre değerlendirilmelidir.

Meritokrasi kelimesinin yaratıcısı İngiliz yazar Michael Young’a göre dünya genelindeki ekonomik istikrarsızlığın ve kaosun tek bir nedeni, yönetim kadrosunda görev alan kişilerin başarıya ve yeteneklerine göre değil oy çokluğuna göre seçilmesidir.

Bu yönüyle demokrasiden ayrılan meritokrasinin belli başlı ilkeleri Aristokrasi ile benzerlik taşır. Siyaset felsefesi alanında eserler kaleme almış birçok düşünür Meritokrasiyi savunmuştur. Bu isimlerin başında ünlü filozof Platon (Eflatun) geliyor.

Meritokrasi nedir? Meritokrasi ne demek?

Platon’a göre devleti yönetecek olan kişiler filozofların arasından seçilmelidir. Aynı görüşü savunan Aristoteles ve Herakleitos de halkı ”avam” ve ”havas – seçkin” olarak ikiye ayırmıştır. Buna göre yönetim kadrosunda olan kişilerin avamdan değil seçkinlerden seçilmesi gerekir. Seçkinliğin kaynağı ise nesep (soy) değil bilgi, tecrübe, zeka ve liyakattır.

İslam filozofları arasında da meritokrasiyi savunan görüşler ortaya atılmıştır. Örneğin yöneticileri ”sahte filozof” ve ”hakiki filozof” olarak ikiye ayıran Farabi’ye göre, devletin başında hakiki filozoflar yer almalıdır. Aksi takdirde toplumda yozlaşmalar baş gösterir, ekonomik problemler artar ve devlet yapıları çöker.

Günümüzde resmi olarak meritokrasi ile yönetilen bir ülke bulunmamaktadır.

Meritokrasi ne demek?

Meritokrasi, yönetim gücünün, yetenek ve kişilerin bireysel üstünlüğüne yani liyakata dayandığı yönetim biçimidir. Bu yönetim şeklinde idare gücü, üstün özellikleri olduğu düşünülen kişiler arasında paylaştırılmaktadır, kayırma yoktur.

Bu da ilginizi çekebilir!  21 Mayıs Çerkes sürgünü tarihi | Çerkes sürgünü mesajları

Özellikle kamu yönetiminde daha bilgili ve yetenekli kişilerin seçilmesi ve yine hizmet içindeki ilerleme ve yükselmelerinin bilgi, başarı ve yetenek kıstaslarına göre yapılmasını amaçlar.

Bir Cümledeki Meritokrasi Örnekleri

İlk firmam , mükemmel bireysel performansı ödüllendiren ve teşvik eden gerçek bir meritokrasiydi 

Meritokrasi Modeli ve Özellikleri

Meritokrasi nedir? Meritokrasi ne demek?

Bu yönetim modelinde toplumsallık değil bireycilik ön plandadır. Zeka, yetenek, uyum, girişimcilik ve çaba, Meritokrasi’nin temel kavramları arasında yer alır. Meritokrasi ile yönetilen bir ülkede, kişiler mesleklerini ihtiyaçları değil yetenekleri doğrultusunda seçme hakkına sahiptir. Bu anlayışa göre, birey ancak yetenekli olduğu bir alanda çalışırsa, ülke genelinde ekonomik kalkınma gerçekleşir.

Günümüzün en yenilikçi yönetim biçimlerinden biri olan Meritokrasi’de fırsat eşitliği esastır. Herkese yeteneklerini sergileyebileceği ve zekasını geliştirebileceği imkanlar sunulmalıdır. Bu yönüyle liberalizm ile benzer özellikler taşır.

60 yıllık tarihinde farklı birçok meritokrasi modeli ortaya çıktı. Bunların başında ”Meritokratik Demokrasi” geliyor. Bu yönetim biçiminde herkesin seçme hakkı olsa da seçilme hakkı yokyut. Ülkenin yönetimi için aday olan kişiler, bilişsel ve sosyal yönden değerlendirilir. Bu değerlendirmeyi yapacak olan heyetin hiçbir siyasi parti ve örgüt ile bağlantısının olmaması gerekir. Ancak bağımsız bir heyet tarafından değerlendirilip onaylanan kişiler yönetim için adaylığını koyabilir. Daha sonra halk genel ve yerel seçimlerde oy hakkını kullanır.

Bir diğer model ise ”Meritokratik Monarşi” adıyla bilinir. Ülkenin başında hükümdar olsa da tek söz sahibi hükümdar / kral değildir. Bunun dışında yeteneklerine göre seçilmiş kişiler de yönetim mekanizmasında yer alır. Antik Çağ’da Roma İmparatorluğu ve Mısır Uygarlığı meritokratik monarşi ile yönetilmiştir.

90’lı yıllara gelindiğinde ”Meritokratik Teknokrasi” adında yeni bir model ortaya çıktı. Bu modele göre ülkedeki tüm kararlar bilimsel yöntemlere başvurularak alınmalıdır. Meritokratik Teknokrasi ile yönetilen ülkelerde ana geçim kaynağı tarım değil teknolojiye dayalı endüstridir.

Bu da ilginizi çekebilir!  HADİ ipucu 26 Mayıs 2020 | HADİ joker kodu 12.30

Sistem

Liyakat sistemi (İngilizce: merit system), siyasi kayırmacılık sisteminin uygulamada olumsuz sonuçlar vermesi neticesinde ortaya çıkan bir sistemdir. Sistem, 1883 tarihli “İngilizce: Pendleton Act”in ABD’de uygulanmasıyla başlanmıştır.

Meritokrasi nedir? Meritokrasi ne demek?

Kayırma sisteminin ortaya çıkışından itibaren geçen zaman içinde devletin rolü büyük ölçüde değişmiştir. Devletin geleneksel düzenleyicilik işlevleri hem hacim yönünden katlanarak artmış, hem alan itibarıyla son derece genişlemiş; bunun sonunda devlet yeni ve büyük sorunlar üstlenmiştir.

Devletin bu yeni görevlerini yerine getirebilmek için modern kamu personeli, zamanımızın sosyal, ekonomik, bilimsel ve teknik problemlerini çözme gücüne sahip olmalıdır.

Bu ihtiyaçlarla ve sorunlarla karşı karşıya kalan devlet, bunları çözümleme sorumluluğunu üzerine almış ve “liyakat sistemini” geliştirmiştir. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi, yazarın Kamu ve Kamu Personeli kitabında bulunmaktadır.

Ayrıca sosyolog Melvin Tumin’in ifade ettiği üzere meritokrasi, toplum içerisinde bireylerin yetenekleri ölçüsünde rol almaları durumudur.

İngiltere merkezli Meritocracy Party, beş maddeden oluşan bir manifesto yayımlamıştır. Bu maddeler şu şekildedir:

  1. Kayırmacılık yoktur: Ailenizin değil, sizin kim olduğunuz önemlidir.
  2. Yandaşçılık yoktur: Başkalarının sizin için ne yapabildiği değil, sizin ne yapabildiğiniz önemlidir.
  3. Ayrımcılık yoktur: Cinsiyet, ırk, din, yaş, geçmiş önemsizdir. Yetenek her şeydir.
  4. Eşit imkânlar: Herkesle aynı noktadan başlar ve yeteneklerinizin sizi götürdüğü yere gidersiniz.
  5. Tatminkar erdemler: En başarılı insanlar, en yüksek tatmine erişirler.

Eleştiriler

Balibar ve Wallerstein tarafından, nepotizmaya karşı ilerici uygulamaları olduğu vurgulandığı halde kapitalist toplum yapısından dolayı iyi eğitime ulaşmayı sağlayacak maddi imkânların yarattığı ayrıcalıkla iyi eğitilmiş olanın daha yetenekli ve zeki olanın önüne geçmesine neden olduğu gerekçesiyle eleştirilmiştir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.